Tọa đàm khoa học về Nhà giáo Nhân dân, nhạc sĩ Hoàng Kiều

Chiều ngày  9-8- 2025, tại Nhà hát Chèo Việt Nam, tọa đàm “Nhà giáo Nhân dân, nhạc sĩ Hoàng Kiều với sự phát triển của sân khấu, âm nhạc chèo” được tổ chức nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông (1925-2005).

Sự kiện do Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát triển Văn hóa dân tộc, Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam phối hợp thực hiện, nhằm tôn vinh một “cây đại thụ” của nghệ thuật chèo.

Nhà giáo Nhân dân, nhạc sĩ Hoàng Kiều  tên thật Tạ Khắc Kế, quê Hưng Yên, sinh tại Hà Nội, quê ở Hưng Yên, sinh tại Hà Nội. Từ năm 1950 – 1953, ông tu nghiệp ngành âm nhạc tại Vũ Hán (Trung Quốc), sau đó về công tác tại Đoàn văn công nhân dân Trung ương. Năm 1956, ông phụ trách Ban Nghiên cứu nhạc múa (Bộ Văn hóa), sau đó đảm nhiệm các chức vụ: Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam, Hiệu trưởng Trường trung cấp Nghệ thuật sân khấu thuộc Bộ Văn hóa, Phó hiệu trưởng Trường đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội kiêm Chủ nhiệm Khoa Kịch hát dân tộc cho đến khi nghỉ hưu vào năm 1989

Ông được ghi nhận là người mở đường, đặt nền móng và định hình ngôn ngữ âm nhạc cho chèo hiện đại. Nhà giáo Nhân dân, nhạc sĩ Hoàng Kiều là một nhà quản lý, sáng tác âm nhạc, sáng tác kịch bản và nhà nghiên cứu khoa học xuất sắc. Ông có nhiều đóng góp to lớn và để lại ấn tượng sâu sắc cho sự nghiệp kế thừa và phát triển âm nhạc dân tộc, nghệ thuật sân khấu truyền thống Việt Nam nửa cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI. TS Trần Đình Ngôn cho biết: “Nhạc sĩ Hoàng Kiều là một trong những người đầu tiên sáng tác nhạc nền cho chèo, tạo khuôn mẫu để thế hệ sau tiếp nối”.

Đặc biệt, những hoạt động và những đóng góp của ông cho sân khấu chèo, thể hiện trên nhiều phương diện, từ sáng tác âm nhạc, đến viết kịch bản, đạo diễn, nghiên cứu khoa học và đào tạo nghệ sĩ chèo.Trong lĩnh vực đào tạo, nhà giáo Hoàng Kiều là một trong những người đặt nền móng cho sự phát triển của Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội nói chung, ngành Kịch hát dân tộc nói riêng.

Trong lĩnh vực sáng tác, nhạc sĩ Hoàng Kiều là người có tên tuổi lớn. Ông là người đầu tiên sáng tác, đưa hình thức phối khí, hát bè vào nghệ thuật chèo, thể hiện tính khoa học và chuyên nghiệp. Ông sáng tác âm nhạc cho trên 20 vở chèo, tiêu biểu nhất là Súy Vân – vở diễn mang đậm chất dân gian và bác học,nâng đỡ tâm hồn người diễn viên và trở thành chuẩn mực cho sân khấu chèo chuyên nghiệp. Có thể nói, đây là tác phẩm đạt đỉnh cao về nghệ thuật âm nhạc chèo kể từ năm 1962 đến nay.

Nhà giáo Nhân dân, nhạc sĩ Hoàng Kiều còn rất duyên với sáng tác, chấp bút nhiều kịch bản như: Máu chúng ta đã chảy (1963), Người gác đèn, Những cô gái mặt đường (1969), Cô hàng rau (1980), Thiên kim tình hận, Nữ tú tài, Khát vọng ngông cuồng, Lời ước nguyền… Trong đó có 2 tác phẩm Nữ tú tài và Lời ước nguyền do Nhà hát chèo Quân đội dàn dựng, tham gia Hội diễn Chèo chuyên nghiệp toàn quốc (1995 và 2001) đoạt Huy chương Vàng và Huy chương Bạc. Sức sống của 2 tác phẩm này đến nay vẫn nguyên giá trị.

Với lĩnh vực nghiên cứu khoa học, NGND Hoàng Kiều có nhiều công trình sâu sắc để lại cho đời như Sử dụng làn điệu chèo (1974), Thanh điệu tiếng Việt và âm nhạc cổ truyền, Tìm hiểu các làn điệu chèo cổ (2001), Tìm hiểu sân khấu chèo (Hoàng Kiều, Trần Việt Ngữ), Những làn điệu chèo cổ chọn lọc (Hoàng Kiều, Hà Hoa, năm 2007).

Với những cống hiến to lớn kể trên, NGND, nhạc sĩ Hoàng Kiều đã vinh dự được Nhà nước phong tặng nhiều bằng khen, giải thưởng, huân, huy chương cao quý. Đặc biệt, năm 2008 ông vinh dự được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân và năm 2023 được truy tặng Giải thưởng Nhà nước.

Các đại biểu tham dự tọa đàm góp phần khắc sâu về chân dung cũng như sự nghiệp hoạt động, những đóng góp lớn của NGND, nhạc sĩ Hoàng Kiều cho nền nghệ thuật âm nhạc và sân khấu nước nhà. Tọa đàm không chỉ tưởng nhớ người nhạc sĩ tài hoa, mà còn khơi gợi tinh thần gìn giữ, phát huy bản sắc chèo, dấu ấn Hoàng Kiều còn mãi với thời gian. Đồng thời, giúp thấy rõ hơn một đại thụ của sân khấu, âm nhạc Việt Nam trong cuộc sống đời thường, để hiểu toàn diện hơn về chân dung của ông.

Hội nghệ sĩ sân khấu Việt Nam 9/8/2025